Wat is een AI-agent? Uitleg, voorbeelden en valkuilen

In het kort

Een AI-agent is software met een taalmodel die zelf de stappen naar een doel kiest. Hij zoekt informatie op, gebruikt gereedschap en controleert zijn eigen tussenresultaat.
Het verschil met een chatbot: een chatbot antwoordt op één vraag, een agent werkt een taak in meerdere stappen af.
Meerdere agents kunnen samenwerken, elk met een eigen rol. Eén agent stuurt de anderen aan.
Een agent maakt fouten zoals een taalmodel dat doet. Daarom hoort er een mens bij die het plan goedkeurt en het resultaat controleert.
Begin met een afgebakende taak, echte bronnen, beperkte rechten en een vast moment waarop een mens beslist.

Wat is een AI-agent?

Een AI-agent is een programma dat een taalmodel gebruikt om zelfstandig een taak uit te voeren. U geeft een doel, en de agent bepaalt zelf welke stappen nodig zijn. Hij kan informatie opvragen, documenten lezen, een berekening laten maken en een concept schrijven.

Een agent heeft vier onderdelen:

Een taalmodel dat redeneert en tekst schrijft.
Gereedschap (tools): koppelingen met bronnen en systemen, zoals een wettenbank, een zaaksysteem of een agenda.
Een doel en instructies: wat moet er uitkomen, en binnen welke grenzen?
Een lus: de agent doet een stap, bekijkt het resultaat en kiest de volgende stap, tot het doel is bereikt.

Het Model Context Protocol (MCP) is de open standaard waarmee een agent gereedschap aanroept. In december 2025 ging MCP naar de Agentic AI Foundation van de Linux Foundation.

Wat is het verschil tussen een chatbot, een copilot en een AI-agent?

Het verschil zit in wie de stappen kiest.

	Chatbot	Copilot	AI-agent	Klassieke automatisering
Wat doet het?	Beantwoordt één vraag	Helpt binnen één taak, zoals schrijven of samenvatten	Werkt een taak af in meerdere stappen	Voert een vaste reeks stappen uit
Wie kiest de stappen?	De gebruiker	De gebruiker	De agent, binnen grenzen	De bouwer van het proces
Gebruikt gereedschap?	Meestal niet	Beperkt	Ja	Ja, vooraf ingesteld
Kan omgaan met uitzonderingen?	Nee	Beperkt	Ja, maar kan zich vergissen	Nee

Klassieke automatisering (zoals RPA of een vaste workflow) is voorspelbaar maar star. Een agent is flexibel maar minder voorspelbaar. In de praktijk combineert u ze vaak: vaste stappen waar het kan, een agent waar oordeel nodig is.

Wat kan een AI-agent voor uw organisatie doen?

Een agent helpt vooral bij werk dat veel zoeken, lezen en combineren vraagt. Voorbeelden:

Juridisch: relevante wetsartikelen en uitspraken opzoeken en een eerste analyse van een dossier maken.
Bouw: een bouwplan naast de regels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) leggen en open punten aanwijzen.
Zorg: het cliëntbeeld ophalen en een concept van een rapportage voorbereiden.
Overheid: een raadsvoorstel naast eerdere besluiten, de wettekst en de begroting leggen.

Een agent neemt zoek- en voorbereidend werk over. Een mens controleert en beslist. Dat is geen formaliteit: een taalmodel kan iets verzinnen dat logisch klinkt. Lees ook wie aansprakelijk is als een AI-agent een fout maakt.

Hoe werken meerdere AI-agents samen?

Bij een grotere taak verdeelt u het werk over agents met elk een eigen rol, net als in een team. Een veelgebruikt patroon:

Een regisseur (orchestrator) ontvangt de opdracht, maakt een plan en verdeelt het werk.
Specialisten voeren elk een deel uit, bijvoorbeeld zoeken in de bronnen, rekenen of schrijven.
Een tegenrol bekijkt het werk vanuit de andere kant, zoals de wederpartij of de toezichthouder.
Een reviewer controleert het geheel op fouten en ontbrekende bronnen.
Een mens keurt het plan goed en beoordeelt het eindresultaat.

Hoe u bepaalt waar in een proces de mens beslist en waar de agent werkt, leest u in Human in the loop: hybride agent-flows.

Waar let u op bij het inzetten van AI-agents?

Begin klein. Kies één taak met een duidelijk begin en eind, en meet of het werkt.
Koppel echte bronnen. Een agent zonder bronnen vult gaten op met wat waarschijnlijk klinkt.
Geef zo weinig rechten als nodig. Een agent die mag lezen, hoeft niet te mogen versturen of verwijderen.
Leg het beslismoment vast. Bepaal vooraf welke stappen een mens goedkeurt, zeker bij alles wat naar buiten gaat of iets wijzigt.
Log wat er gebeurt. Welke bronnen zijn gebruikt, wat heeft de agent gedaan en wie keurde het goed?
Zorg voor kennis. Sinds 2 februari 2025 moeten organisaties die AI gebruiken werk maken van AI-geletterdheid van hun mensen (artikel 4 AI Act). Meer daarover in AI-geletterdheid onder de EU AI Act.

Zo werkt het bij Prudai

Prudai bouwt AI-collega's per vakgebied: LEO voor juridisch werk (met LEO Fiscaal voor fiscalisten), VERA voor bouw en de Wet kwaliteitsborging (Wkb), ZIA voor zorg en welzijn, BEVER voor de overheid, IRMA voor governance, risk en compliance, en MAIA voor managementinformatie. LEO, VERA, ZIA, BEVER en IRMA werken op één gedeelde bronnenregistry met meer dan honderd gevalideerde bronnen.

In LEO lopen grotere taken als workflow met vaste rollen:

Zo loopt een workflow in LEO: de gebruiker bevestigt de intake, LEO legt een plan voor, een mens geeft akkoord, bijsturing of stopt, specialisten voeren het werk uit, een tegenrol en een reviewer controleren, en de gebruiker krijgt het resultaat.

De mens start. Een workflow begint pas als de gebruiker de intake zelf bevestigt. LEO kan de intake voorinvullen, maar start een run niet zelf.
Plan, dan akkoord. LEO legt eerst een plan voor. In de meeste workflows wacht LEO daarna op het akkoord van een mens, die kan goedkeuren, bijsturen of stoppen. Dat besluit wordt vastgelegd.
Tegenrol en reviewer. Veel workflows hebben een tegenrol, die het werk bekijkt vanuit bijvoorbeeld de wederpartij of de inspecteur. Daarna controleert een reviewer.
Bronnen controleren. In de chat controleert een poort elk antwoord op ECLI-nummers. Noemt een antwoord een uitspraak die in het gesprek niet is opgehaald, dan probeert LEO die alsnog op te halen. Lukt dat niet, dan staat er een melding "ongeverifieerd" bij. De advocaat leest de uitspraak zelf.

Voor de specialist

De agent-lus. Technisch is een agent een taalmodel dat in een lus gereedschap aanroept (tool calling): het model kiest een tool met argumenten, het systeem voert die uit en geeft het resultaat terug, waarna het model verder redeneert. Anthropic onderscheidt workflows (vooraf vastgelegde paden) van agents (het model bepaalt zelf het pad), en raadt aan te beginnen met het eenvoudigste patroon dat werkt.
Prompt-injectie. Een agent die externe documenten of webpagina's leest, kan daarin verborgen instructies tegenkomen. Beperk daarom de rechten van de agent en laat een mens schrijvende of verzendende acties goedkeuren.
AI Act. Een agent is in de regel een AI-systeem in de zin van artikel 3, punt 1. Voor hoog-risicosystemen eist artikel 14 effectief menselijk toezicht. Artikel 50, lid 1, verplicht aanbieders ervoor te zorgen dat mensen weten dat ze met een AI-systeem communiceren.
Context. Een agent die lang doorwerkt, verzamelt veel tekst. Wat niet meer in het contextvenster past, moet hij opnieuw kunnen opzoeken. Dat pleit voor bronnen met een vaste vindplaats, zie Eén feit, één plek.

Veelgestelde vragen

Wat is een AI-agent in één zin?

Een AI-agent is software met een taalmodel die zelfstandig de stappen naar een doel kiest en daarbij bronnen en systemen gebruikt.

Wat is het verschil tussen een AI-agent en ChatGPT?

ChatGPT is in de basis een chatassistent die op uw vraag antwoordt. Een agent werkt een taak af in meerdere stappen en gebruikt daarbij zelf gereedschap. Veel chatassistenten krijgen inmiddels agentfuncties, dus de grens schuift.

Vervangt een AI-agent medewerkers?

Een agent neemt zoek- en voorbereidend werk over, zodat medewerkers meer tijd hebben voor oordeel en contact. De verantwoordelijkheid voor het resultaat blijft bij een mens.

Is een AI-agent betrouwbaar?

Zo betrouwbaar als zijn bronnen en de controle erop. Een agent kan zich vergissen of iets verzinnen. Koppeling aan echte bronnen, beperkte rechten en een mens die goedkeurt verkleinen dat risico.

Wat kost het om met AI-agents te beginnen?

Dat hangt af van de taak en de bronnen. Begin met één afgebakend proces, meet het resultaat en breid daarna uit.

Bronnen

Wat een taalmodel is en hoe generatieve AI werkt, leest u in Wat is generatieve AI?.

Wilt u weten hoe de AI-collega's van Prudai in uw vakgebied werken? Bekijk de AI-collega's van Prudai.

Bijgewerkt op 6 oktober 2026

Wat zijn AI-agents en hoe helpen ze u verder?