Hoe helpt AI bij een octrooi aanvragen en vooronderzoek?

Wie met succes een octrooi wil aanvragen, moet eerst aantonen dat de uitvinding nieuw en inventief is. Moderne legal AI doorzoekt miljoenen octrooipublicaties in tientallen talen binnen enkele minuten op de stand van de techniek. Hierdoor verkleint u het risico op weigering of kostbare inbreukprocedures aanzienlijk.

In het kort

• Een geslaagde octrooiaanvraag vereist dat een vinding nieuw is en berust op uitvinderswerkzaamheid.
• Handmatig vooronderzoek (prior art search) schiet tekort door de enorme groei aan wereldwijde patentaanvragen.
• AI-agents combineren semantische vectoranalyses met octrooiklassen om cross-linguaal relevante publicaties te vinden.
• Bij een technische IP due diligence brengt AI overlappende claims snel in kaart.
• Een octrooigemachtigde behoudt te allen tijde de regie over de juridische claimconstructie.

Waarom is grondig vooronderzoek nodig vóór u een octrooi gaat aanvragen?

Voordat u een octrooi kunt aanvragen, toetst de bevoegde instantie of uw uitvinding werkelijk nieuw is. In Nederland toetst Octrooicentrum Nederland dit aan de Rijksoctrooiwet 1995. Voor een Europees octrooi doet het Europees Octrooibureau (EPO) dit onder het Europees Octrooiverdrag.

Elke eerdere openbaarmaking waar ook ter wereld vernietigt de nieuwheid. Dit kan een Chinees octrooischrift zijn, maar ook een wetenschappelijke paper of een YouTube-video. Wie zonder diepgaand vooronderzoek indient, loopt het risico op hoge officiële taksen voor een aanvraag die later strandt.

Daarnaast voorkomt een deugdelijk vooronderzoek dat u inbreuk maakt op rechten van derden. Dit onderzoek noemen we een Freedom-to-Operate analyse (FTO). Zonder FTO-onderzoek riskeert u sommatiebrieven of beslagmaatregelen door een gerechtsdeurwaarder.

Waar loopt traditioneel octrooionderzoek vast?

Klassiek octrooionderzoek leunt zwaar op Boolean queries: complexe zoekreeksen met termen als AND, OR en NOT. Onderzoekers combineren trefwoorden met classificatiecodes zoals de International Patent Classification (IPC) en de Cooperative Patent Classification (CPC).

Deze werkwijze stuit vandaag de dag op duidelijke grenzen:

1. Taalbarrières: Veel nieuwe technologieën worden ingediend in het Chinees, Koreaans of Japans. Zonder specialistische vertalingen mist een trefwoordzoekopdracht cruciale documenten.
2. Synoniemen en jargon: Octrooigemachtigden omschrijven componenten soms opzettelijk generiek om een brede beschermingsomvang te krijgen. Een eenvoudige schroef heet dan een 'cilindrisch bevestigingsorgaan met spiraalvormige groef'.
3. Volume: Er zijn wereldwijd meer dan 150 miljoen octrooidocumenten gepubliceerd. Handmatige screening van duizenden zoekresultaten kost weken werk.

Hoe versnelt AI de navigatie door octrooidatabases?

Moderne legal AI gebruikt semantisch zoeken en neurale netwerken. In plaats van te zoeken op exacte woorden, begrijpt het model de onderliggende technische concepten en fysieke werkingsprincipes.

AI-agents kunnen een technische beschrijving omzetten in zogeheten embeddings (wiskundige vectoren). Vervolgens vergelijkt het systeem deze vectoren met claims in wereldwijde databanken, ongeacht de oorspronkelijke taal van de publicatie.

Daarnaast automatiseert AI het opstellen van claim charts. Het systeem zet de kenmerken van uw vinding direct af tegen de stand van de techniek in een overzichtelijke matrix.

Checklist: bent u klaar om een octrooi aan te vragen?

Doorloop deze stappen voordat u uw aanvraag formeel indient bij Octrooicentrum Nederland of het EPO:

• Geheimhouding gewaarborgd: De uitvinding is nergens openbaar getoond, besproken of gepubliceerd.
• Technisch karakter vastgesteld: De uitvinding betreft een concrete technische oplossing en geen zuivere wiskundige methode of software op zich.
• Stand van de techniek onderzocht: Een wereldwijde prior art search heeft geen identieke constructie aan het licht gebracht.
• Onderscheidend vermogen benoemd: Het is duidelijk waarom de oplossing niet voor de hand ligt voor een gemiddelde vakman.
• Claimhiërarchie opgesteld: Er is een duidelijke scheiding tussen onafhankelijke claims en afhankelijke fallback-posities.
• IP due diligence uitgevoerd: Er is gecontroleerd of de exploitatie niet botst met geldende octrooien van concurrenten.

Zo werkt het bij Prudai

Prudai bouwt AI-oplossingen voor juridische en zakelijke professionals. Voor octrooiwerk en intellectueel eigendom zet Prudai het platform LEO in. LEO kent 8 beroepsrollen: advocaat, bedrijfsjurist, notaris, fiscalist, mediator, deurwaarder, bestuurder, octrooigemachtigde. Het platform dekt 6 hoofdrechtsgebieden.

Workflows in LEO en LEO Fiscaal volgen een vast patroon: intake, plan, akkoord van een mens, parallelle specialisten, een tegenrol (wederpartij, inspecteur of toezichthouder), reviewer, redacteur, deliverable. Schrijvende tools in LEO vragen eerst akkoord via een akkoordkaart. Zo behoudt de octrooigemachtigde altijd de volledige controle over de uiteindelijke claims.

LEO, VERA, ZIA, BEVER en IRMA werken op één gedeelde bronnenregistry met 158 gevalideerde bronnen. 76 van de bronnen zijn live koppelingen: realtime opgevraagd bij de bron, geen kopie. Bronnen per AI-collega: LEO 102, BEVER 41, IRMA 30, VERA 25, ZIA 23. LEO levert een tijdwinst van 30%.

Alle klantdata staat op eigen servers in EU-datacenters (Hetzner), geen hyperscaler. Prudai is gecertificeerd volgens ISO/IEC 27001:2022 en NEN 7510-1:2024. De certificaten (NL 3143.1.1 en NL 3144.1.1) zijn afgegeven door Brand Compliance, geaccrediteerd door de Raad voor Accreditatie (RvA C 548), en geldig tot en met 29 september 2029.

Voor de specialist

Bij de formele beoordeling van octrooieerbaarheid spelen strakke wettelijke criteria een rol. Artikel 2 lid 1 van de Rijksoctrooiwet 1995 (ROW 1995) stelt drie cumulatieve eisen: de uitvinding moet nieuw zijn, op uitvinderswerkzaamheid berusten en vatbaar zijn voor toepassing op het gebied van de nijverheid.

De nieuwheidstoets is neergelegd in artikel 4 ROW 1995 en artikel 54 van het Europees Octrooiverdrag (EOV). Volgens vaste rechtspraak van de Technische Kamers van Beroep van het EPO geldt hier de zogeheten 'gold standard'. De stand van de techniek ontneemt de nieuwheid alleen wanneer de vakman de materie rechtstreeks en ondubbelzinnig (direct and unambiguous) kan afleiden uit één enkel document. Mozaïeken van verschillende documenten is bij nieuwheid niet toegestaan.

Voor de inventiviteit (artikel 6 ROW 1995 en artikel 56 EOV) hanteert het EPO de problem-solution approach. Deze systematiek bestaat uit drie fasen:

1. Bepaling van de meest nabijgelegen stand van de techniek (closest prior art).
2. Vaststelling van het objectieve technische probleem dat door de vinding wordt opgelost.
3. Beoordeling of de voorgestelde oplossing voor de gemiddelde vakman voor de hand lag (the could-would approach).

Bij het gebruik van AI voor octrooionderzoek moet men alert zijn op verborgen publicaties. Oudere niet-gepubliceerde aanvragen met een eerdere prioriteitsdatum (artikel 54 lid 3 EOV) behoren voor nieuwheid wél tot de stand van de techniek, maar tellen niet mee voor de beoordeling van uitvinderswerkzaamheid. Gespecialiseerde AI-modellen moeten daarom strikt filteren op prioriteitsdata en publicatiestatus om foute conclusies te voorkomen.

Daarnaast speelt AI een steeds grotere rol bij transacties. Wilt u meer weten over hoe AI-agents helpen bij bredere bedrijfsanalyses? Lees dan ook ons artikel over due diligence met AI-agents of ontdek wat er mogelijk is in ons overzicht over AI voor octrooigemachtigden.

Veelgestelde vragen

Kan AI zelfstandig een octrooi aanvragen?

Nee. Het opstellen en indienen van een octrooiaanvraag vereist strategische keuzes over claimbescherming en aansprakelijkheid. AI versnelt het vooronderzoek en signaleert risico's, maar de octrooigemachtigde formuleert de juridische vorderingen en draagt de formele verantwoordelijkheid.

Wat is het verschil tussen nieuwheid en inventiviteit?

Nieuwheid betekent dat de exacte technische combinatie nog nergens ter wereld openbaar bekend is gemaakt. Inventiviteit betekent dat de vinding voor een vakman niet op een voor de hand liggende wijze voortvloeit uit de bekende techniek. Een vinding kan dus nieuw zijn, maar toch worden afgewezen wegens een gebrek aan uitvinderswerkzaamheid.

Waarom is geheimhouding cruciaal vóór de indieningsdatum?

Zodra u een uitvinding presenteert op een beurs, deelt met klanten zonder geheimhoudingsovereenkomst of online publiceert, maakt dit deel uit van de stand van de techniek. Hierdoor vernietigt u uw eigen nieuwheid. Een octrooi aanvragen na een openbare presentatie leidt in Europa vrijwel altijd tot afwijzing of nietigverklaring.

Hoe helpt AI bij een Freedom-to-Operate onderzoek?

Bij een Freedom-to-Operate onderzoek vergelijkt AI uw geplande productkenmerken met de actieve claims van concurrenten. Het model brengt claims met een hoog inbreukrisico overzichtelijk in kaart. Zo voorkomt u kostbare rechtszaken voordat u investeert in productie en distributie.

Bronnen

• Rijksoctrooiwet 1995, wetten.overheid.nl
• EPO Guidelines for Examination, European Patent Office
• Informatie over octrooien, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

Wilt u weten hoe LEO uw juridische workflows en dossieronderzoek versnelt met veilige, gecontroleerde AI? Neem direct contact op met onze specialisten.

Bijgewerkt op 29 oktober 2026