Overheid & open data
GEMMA & NORA
GEMMA is de Gemeentelijke Modelarchitectuur: de referentiearchitectuur voor Nederlandse gemeenten, ontwikkeld en onderhouden door het Kenniscentrum Architectuur van VNG Realisatie, samen met gemeenten, leveranciers en ketenpartners. Zij beschrijft hoe gemeentelijke processen, informatiesystemen, gegevens en infrastructuur samenhangen, en bevat naast de basisarchitectuur thema-architecturen zoals Common Ground en zaakgericht werken, plus standaarden en informatiemodellen. NORA is de bredere Nederlandse Overheid Referentie Architectuur, beheerd door ICTU; GEMMA hoort tot de zogeheten NORA Familie. Samen vormen ze het afsprakenstelsel waarin overheidsorganisaties hun digitale dienstverlening inrichten.
Naar de website van de bronWelke producten deze bron raadplegen
BEVER — Direct raadplegen
De bron wordt tijdens het werk rechtstreeks geraadpleegd.
IRMA — Direct raadplegen
De bron wordt tijdens het werk rechtstreeks geraadpleegd.
Beschikbaarheid hangt af van de inrichting en toegangsrechten van uw organisatie.
Wat deze bron niet geeft
Geen van beide is wetgeving. GEMMA schrijft naar eigen zeggen niet exact voor wat gemeenten moeten doen en laat ruimte voor keuzes binnen de eigen context. De NORA-architectuurafspraken zijn wel bindend, maar op grond van bestuurlijke besluitvorming en niet van een wet: het kabinet stelde NORA in 2008 als norm voor de hele overheid en het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid bekrachtigde de actuele uitwerkingen op 21 september 2023.
Veelgestelde vragen
- Is een gemeente verplicht GEMMA te volgen?
- Nee. GEMMA is een referentiearchitectuur: gemeenten gebruiken haar om hun eigen enterprise-architectuur te ontwikkelen, maar zij schrijft niet exact voor wat een gemeente moet doen en laat ruimte voor keuzes binnen de eigen context. Wat wel hard kan zijn, zijn de standaarden waarnaar GEMMA verwijst, zoals API-standaarden en informatiemodellen, en de wettelijke eisen die los van GEMMA gelden. De architectuur zelf is een hulpmiddel, geen norm met rechtskracht.
- Wat betekent het dat NORA-afspraken bindend zijn?
- Het betekent dat elke overheidsorganisatie die een verandering doorvoert moet nagaan of zij zich aan de verbindende architectuurafspraken houdt. De gehanteerde werkwijze is pas-toe-en-leg-uit, een aanscherping van pas-toe-of-leg-uit: u past alle afspraken toe, tenzij er goede redenen zijn om af te wijken, en u documenteert zowel de toepassing als de afwijking, inclusief het moment waarop u de afweging opnieuw maakt. In sommige gevallen zijn ook private partijen eraan gehouden als zij aan publieke dienstverlening werken, bijvoorbeeld ziekenhuizen, overheidsleveranciers en stichtingen met een publieke taak.
- Hoe zie ik hoe hard een NORA-pagina is?
- Elke pagina in de NORA-wiki draagt metadata met een mate van verplichting, met vier mogelijke waarden: informatief, aanbevolen, verplicht en wettelijk verplicht. Daarnaast staan er een beheerfase en een contactpersoon bij. Dat is belangrijk bij het citeren: veel toelichtende pagina's zijn zelf als informatief gemarkeerd, ook wanneer zij bindende afspraken beschrijven.
- Waarom verwijst een ouder document naar NORA-basisprincipes die ik niet meer vind?
- Omdat die zijn vervallen. De tien basisprincipes en de daarvan afgeleide principes van NORA zijn per 1 januari 2023 vervallen door de vernieuwde architectuurafspraken. Ze zijn opgevolgd door een structuur met kernwaarden, kwaliteitsdoelen, architectuurprincipes en implicaties, ingedeeld in vier niveaus van abstract naar concreet. Documenten uit 2022 of eerder kunnen dus naar een principe verwijzen dat inmiddels niet meer bestaat.
- Wat als een NORA-afspraak botst met de eisen van mijn sector?
- Dat is voorzien. NORA erkent dat de aard of omgeving van een dienst unieke eisen kan stellen, en verwijst voor de zorg naar DIZRA, een eigen set architectuurafspraken die NORA aanvult waar dat nodig is; er zijn meer van zulke aanvullende architecturen binnen de NORA Familie. Ook een tijdelijke afwijking is mogelijk, bijvoorbeeld bij legacy-systemen waarvoor nog geen alternatief bestaat, maar dan hoort er een routekaart of plan bij om alsnog te gaan voldoen. Wet- en regelgeving gaan hoe dan ook voor: de afspraken helpen bij het voldoen daaraan, ze vervangen het niet.