Overheid & open data
Nationale ombudsman
De Nationale ombudsman is een Hoog College van Staat en valt daarmee niet onder de politieke verantwoordelijkheid van een bewindspersoon. Hij behandelt klachten over bijna alle overheidsorganisaties, van ministeries, provincies, waterschappen en gemeenten tot het UWV, de Belastingdienst, de Dienst Toeslagen, de IND en de politie, en doet daarnaast onderzoek op eigen initiatief naar structurele problemen. Jaarlijks komen er meer dan vierentwintigduizend klachten, signalen en vragen binnen, ook uit Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De Kinderombudsman en de Veteranenombudsman zijn onderdeel van dezelfde organisatie.
Naar de website van de bronWelke producten deze bron raadplegen
BEVER — Direct raadplegen
De bron wordt tijdens het werk rechtstreeks geraadpleegd.
Beschikbaarheid hangt af van de inrichting en toegangsrechten van uw organisatie.
Wat deze bron niet geeft
De ombudsman is geen rechter en zijn oordeel is geen bindende beslissing: hij vernietigt geen besluit, wijst geen schadevergoeding toe en legt geen sanctie op. Hij is bovendien niet bevoegd bij algemeen verbindende voorschriften, bij algemeen regerings- of bestuursbeleid, en bij gedragingen waartegen bezwaar of beroep openstaat of loopt, of waarover een bestuursrechter al uitspraak heeft gedaan.
Veelgestelde vragen
- Is een oordeel van de Nationale ombudsman bindend?
- Nee. Na afsluiting van een onderzoek stelt de ombudsman een rapport op met zijn bevindingen en zijn oordeel, en hij kan het bestuursorgaan aanbevelingen doen. Het bestuursorgaan moet binnen een redelijke termijn laten weten op welke wijze het aan een aanbeveling gevolg zal geven, maar het rapport tast het besluit zelf niet aan. Wie een besluit ongedaan wil maken of schade vergoed wil zien, is aangewezen op bezwaar, beroep of de civiele rechter.
- Wanneer mag de ombudsman een klacht juist niet behandelen?
- De wet sluit een aantal gevallen uit. Hij mag geen onderzoek instellen of voortzetten als het verzoek gaat over het algemeen regeringsbeleid of het algemeen beleid van het bestuursorgaan, over een algemeen verbindend voorschrift, over een gedraging waartegen beklag of beroep openstaat of waarover al een procedure loopt, over een gedraging waarover een bestuursrechter al uitspraak heeft gedaan, over een gedraging waarover een procedure bij een andere rechterlijke instantie loopt of waartegen nog beroep openstaat, of over een gedraging waarop de rechterlijke macht toeziet. Het niet tijdig nemen van een besluit is uitdrukkelijk wel toegestaan als onderwerp.
- Waaraan toetst de ombudsman precies?
- Aan behoorlijkheid, niet aan rechtmatigheid alleen. Hij beoordeelt of het bestuursorgaan zich in de onderzochte aangelegenheid behoorlijk heeft gedragen, en als hij vindt van niet, vermeldt hij in het rapport welk vereiste van behoorlijkheid is geschonden. Die vereisten zijn voor professionals ontsloten in de Behoorlijkheidswijzer, opgebouwd rond een aantal kernwaarden. Heeft een rechter over dezelfde gedraging geoordeeld, dan neemt de ombudsman de rechtsgronden van die uitspraak in acht.
- Moet iemand eerst bij de instantie zelf klagen?
- Ja, dat is het uitgangspunt. De ombudsman verwacht dat de klacht eerst bij de overheidsorganisatie zelf wordt ingediend. Blijft een reactie uit, dan kan men na zes weken bij de ombudsman aankloppen; bij de politie is die termijn tien weken. Daarnaast kan de ombudsman kiezen voor interventie, waarbij hij rechtstreeks contact opneemt met de organisatie, of voor bemiddeling, in plaats van voor een volledig onderzoek.
- Waarvoor zijn de rapporten in juridisch werk bruikbaar?
- Als normbeeld en als feitenmateriaal. De rapporten worden geanonimiseerd gepubliceerd en laten zien hoe een behoorlijkheidsnorm in een concrete situatie uitpakt, welke uitvoeringspraktijk bij een instantie bestaat en welke structurele problemen de ombudsman signaleert. Dat is bruikbaar bij het opbouwen van een dossier en bij het onderbouwen van een klacht of een bezwaar. Het is geen rechtspraak, dus het bindt geen rechter en het schept geen precedent.