In juli 2026 legde de Raad van Discipline in 's-Hertogenbosch een advocaat een berisping op. Het zwaarste verwijt: rechtspraak uit een AI-tool was zonder controle in processtukken beland, en die verwijzingen klopten niet. Voor tuchtrecht en AI geldt dus geen nieuwe regel, maar een bekende: u opent en leest elke uitspraak die u aanhaalt, ook als AI hem vond.
In het kort
- De berisping (ECLI:NL:TADRSHE:2026:93, 27 juli 2026) volgde op een dekenbezwaar over twee huurzaken.
- In één conclusie van antwoord stonden acht uitspraken. Eén ECLI bestond niet; de zeven andere hoorden bij heel andere uitspraken.
- De raad toetste aan de kernwaarden deskundigheid en integriteit en aan gedragsregel 8. Daar waren geen nieuwe AI-regels voor nodig.
- De berisping rust op meer dan AI. De raad rekende ook andere fouten aan, zoals niet verschijnen ter zitting.
- De les: open elke uitspraak via de ECLI en lees de passage waarop u steunt.
Wat besliste de tuchtrechter in ECLI:NL:TADRSHE:2026:93?
Eind 2025 kreeg de deken een signaal van de rechtbank: een advocaat zou onzorgvuldig AI hebben gebruikt. De deken vroeg de stukken op en diende een dekenbezwaar in. Dat is een klacht van de deken zelf.
Het ging om twee huurzaken. In beide zaken stonden in de conclusie van antwoord verwijzingen naar rechtspraak die niet klopten. Volgens de kantonrechter noemde de conclusie in één zaak acht uitspraken. Eén ECLI-nummer bestond niet. De zeven andere nummers hoorden bij heel andere uitspraken, zoals een echtscheidingsbeschikking en een strafzaak. Een ECLI is het unieke nummer van een rechterlijke uitspraak.
De advocaat trok de verwijzingen later in met een akte rectificatie. De raad legde een berisping op en een veroordeling in de proceskosten van € 1.250.
Wat zegt het tuchtrecht over AI-verwijzingen?
De tuchtrechter toetst aan de kernwaarden uit de Advocatenwet. Niet elke fout is meteen een schending, zegt de raad. Een enkele onjuiste verwijzing hoeft dat niet te zijn. Maar hier had de advocaat de rechtspraak uit de AI-tool klakkeloos overgenomen, zonder de verwijzingen te controleren of de uitspraken te lezen.
Volgens de raad moeten alle partijen in een procedure erop kunnen vertrouwen dat genoemde rechtspraak bestaat en klopt. Het oordeel: schending van de kernwaarden deskundigheid en integriteit, en van gedragsregel 8. Die regel verbiedt informatie te geven waarvan de advocaat weet of behoort te weten dat die onjuist is. De kantonrechter had in dezelfde zaak al geoordeeld dat artikel 21 Rv was geschonden: de plicht om de feiten volledig en naar waarheid aan te voeren.
Drie nuances horen erbij:
| Punt | Wat de raad vaststelde |
|---|---|
| Meer dan AI | Ook een onjuiste stelling over het procesreglement, een verkeerd ingeroepen wetsartikel, geen verweer tegen de subsidiaire vordering en niet verschijnen ter zitting |
| Vertrouwelijkheid | Dat verwijt was ongegrond; een vermoeden dat er vertrouwelijke gegevens in de tool waren gezet, was niet genoeg |
| Timing | De stukken dateerden van juli 2025. AI-geletterdheid was toen nog geen gemeengoed en de NOvA-aanbevelingen bestonden nog niet. Dat woog in het voordeel van de advocaat |
Welke AI-tool het was, staat niet vast. De advocaat gaf daar geen antwoord op.
Wat vragen de NOvA-aanbevelingen over bronverificatie?
Precies wat hier misging. De NOvA publiceerde in december 2025 de Aanbevelingen AI in de advocatuur. Het is geen richtlijn en geen gedragsregel, maar het geeft wel richting. Onder "Verifieer altijd de output" staat: "Controleer citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig vóór gebruik." En: gebruik uitsluitend tools met bronvermelding, zodat de output verifieerbaar is. Onder integriteit: "Neem AI-output nooit ongecontroleerd over."
De raad noemde de aanbevelingen zelf, als reden voor een mildere maatregel: ze waren er nog niet toen de stukken werden geschreven. Voor wie nu werkt, valt dat argument weg. Hoe toezicht en aanbevelingen samenhangen, leest u in ons overzicht van AI in de advocatuur.
Hoe controleert u een verwijzing uit een AI-tool?
Met een vaste controlestap, voordat het stuk het kantoor verlaat:
- Open de uitspraak zelf via de ECLI, op rechtspraak.nl of tuchtrecht.overheid.nl. Een ECLI die niet opent, gebruikt u niet.
- Vergelijk de gegevens. Kloppen instantie, datum en zaaknummer met wat het AI-antwoord zegt?
- Lees de passage waarop u steunt. Staat de stelling er echt, en in welke context?
- Kijk of de uitspraak nog staat. Is er hoger beroep of cassatie geweest?
- Controleer wetsartikelen in de geldende versie op wetten.overheid.nl.
- Leg vast wie heeft gecontroleerd, zeker als een medewerker het stuk voorbereidde.
- Herstel een fout meteen en volledig. In deze zaak trok de advocaat de verwijzingen in, maar onderbouwde het verweer daarna niet opnieuw en verscheen niet ter zitting. Ook dat rekende de raad aan.
Waarom taalmodellen uitspraken verzinnen, legden we uit in waarom AI Nederlandse jurisprudentie verzint.
Zo werkt het bij Prudai
Wij bouwen LEO, een AI-assistent voor juristen. Een deel van het probleem uit deze zaak vangen we in LEO mechanisch af, met een duidelijke grens.
Een poort voor ECLI-nummers. In de chat van LEO controleert een poort elk antwoord op ECLI-nummers. Noemt het antwoord een ECLI die in het gesprek niet uit een bron, een tool of uw eigen stukken kwam, dan moet het model de uitspraak alsnog ophalen. Lukt dat niet, dan staat er zichtbaar "ongeverifieerd" bij het antwoord.
De grens. De poort controleert of een uitspraak is opgehaald, niet of die uw stelling draagt. Of een bestaande ECLI bij de juiste uitspraak hoort, controleert hij niet. Hij gaat over ECLI's, niet over wetsartikelen, en werkt in de chat. Alle zeven stappen hierboven blijven uw werk.
Bronnen. LEO werkt met meer dan 100 bronnen, waaronder wetgeving en rechtspraak. Voor tuchtrecht zoekt LEO live in de uitspraken van de tuchtcolleges, onder meer voor advocatuur, notariaat, zorg en gerechtsdeurwaarders.
Eerst een plan. Een LEO-workflow legt eerst een plan voor. In 67 van de 72 workflows wacht LEO daarna op uw akkoord voordat de specialisten beginnen. U kunt goedkeuren, bijsturen of stoppen.
Voor de specialist
- Toetsingskader. Artikel 46 Advocatenwet, met de kernwaarden uit artikel 10a (r.o. 5.1). De tuchtrechter is niet gebonden aan de gedragsregels, maar die kunnen wel van belang zijn.
- Kern. R.o. 5.5: niet iedere fout schendt de kernwaarde deskundigheid. R.o. 5.6: het klakkeloos overnemen van AI-rechtspraak schendt deskundigheid en integriteit en gedragsregel 8.
- Overige onderdelen. R.o. 5.7 tot en met 5.10. Het verwijt over vertrouwelijkheid is ongegrond (r.o. 5.12).
- Maatregel. Artikel 48 lid 2 Advocatenwet kent vijf maatregelen: waarschuwing, berisping, geldboete, schorsing en schrapping. De raad vond een waarschuwing te licht (r.o. 6.1) en woog de timing mee (r.o. 6.2).
- Procesrecht. De kantonrechter stelde schending van artikel 21 Rv vast, maar vond het passeren van alle verweren een te zware sanctie voor de cliënt.
Veelgestelde vragen
Kreeg de advocaat een berisping vanwege ChatGPT?
Dat staat niet vast. De kantonrechter vroeg of het ChatGPT of een ander AI-systeem was, maar dat bleef onbekend. Ook de raad kreeg op die vraag geen antwoord. Het verwijt ging over het ongecontroleerd overnemen van AI-output, ongeacht de tool.
Is een verkeerde ECLI altijd tuchtrechtelijk verwijtbaar?
Niet altijd. De raad zei dat een enkele onjuiste verwijzing niet automatisch een schending is. Hier ging het om een werkwijze: veel verwijzingen, niet gecontroleerd en niet gelezen.
Wat doe ik als ik een foute AI-verwijzing ontdek?
Herstel die direct, bijvoorbeeld met een akte. Onderbouw het standpunt daarna opnieuw met rechtspraak die u wel hebt gelezen. Zorg ook dat uw cliënt ter zitting goed wordt bijgestaan.
Controleert de deken mijn AI-gebruik?
Er is geen vaste AI-controle bij kantoorbezoeken aangekondigd. De deken treedt wel op bij signalen. Deze zaak begon met een signaal van de rechtbank.
Bronnen
- Raad van Discipline 's-Hertogenbosch, 27 juli 2026, ECLI:NL:TADRSHE:2026:93
- NOvA, Aanbevelingen AI in de advocatuur (december 2025, geraadpleegd 2 oktober 2026)
- Advocatenwet (geldend vanaf 1 januari 2026)
- Gedragsregels advocatuur 2018
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (artikel 21)
Wilt u weten hoe LEO uitspraken ophaalt en een ECLI zonder bron markeert? Bekijk juridisch onderzoek met LEO en vraag daar een demo aan.
Bijgewerkt op 4 oktober 2026